tieuduong.vn
Đang tải dữ liệu...
 Trang chủGiới thiệuGiới thiệu sáchSản phẩmHỏi đápBài đọc nhiều nhấtLiên hệ 
Bài liên kết
Trưng cầu ý kiến

Bạn đang khám bệnh tiểu đường ở đâu?

 

Vitamins

Tác hại của thừa vitamin và vi chất dinh dưỡng

   
10:51' PM - Thứ bảy, 23/12/2006

Vitamin và vi chất dinh dưỡng (VCDD) là những yếu tố cần thiết cho sức khỏe con người, giống như rau, quả, ngũ cốc, thịt, cá... Đây là những hợp phần không thể thiếu được cho đời sống nhưng chỉ cần với lượng rất nhỏ và hầu hết đều phải đưa từ ngoài vào. Vitamin và VCDD thường được bán như những thuốc không cần kê đơn dưới dạng đơn lẻ hay phối hợp, với nhiều loại hàm lượng khác nhau. Việc tuyên truyền quảng cáo quá mức về vitamin và vi chất dinh dưỡng thời gian gần đây đã góp phần tạo ra sự lạm dụng, gây không ít những tai biến do thừa vitamin và VCDD.

Khi nào thiếu vitamin và VCDD?
Vitamin và VCDD luôn có sẵn trong thực phẩm (rau, quả, ngũ cốc, thịt, cá...). Vì vậy, khi sử dụng thực phẩm bảo đảm chất lượng, không ăn kiêng, không có rối loạn hấp thu ở đường tiêu hóa thì thường không thiếu và không cần bổ sung. Vitamin và VCDD có thể thiếu do: chất lượng thực phẩm không bảo đảm, chế biến không đúng cách, ăn kiêng dài ngày, nghiện rượu hoặc rối loạn hấp thu. Thiếu vitamin và VCDD còn có thể do chất đất và nguồn nước của từng địa phương. Tại một số vùng núi đá vôi, người dân có thể thừa canxi nhưng lại thiếu iốt do bị cản trở hấp thu. Thiếu vitamin và VCDD cũng có thể do nhu cầu của cơ thể tăng nhưng cung cấp không đủ hoặc bệnh nhân phải nuôi dưỡng bằng đường nhân tạo hoàn toàn. Đặc biệt, tương tác thuốc cũng gây thiếu vitamin và VCDD: sulfamid, methotreat... làm giảm hấp thu các vitamin nhóm B; các thuốc kháng axit làm giảm hấp thu vitamin A; vitamin E liều cao làm cạn kiệt dự trữ vitamin A; vitamin C liều cao làm phá hủy vitamin B12. Thừa kẽm làm cản trở hấp thu sắt
Thiếu vitamin và VCDD thường gây ra những rối loạn về chuyển hóa chất trong cơ thể. Người ta nhận thấy, ít khi thiếu đơn độc một chất, trừ nguyên nhân thiếu do khuyết tật hoặc tương tác thuốc. Do vậy, bổ sung vitamin và VCDD dưới dạng phối hợp thường có hiệu quả hơn dùng các chất đơn lẻ. Tuy nhiên, khi sử dụng vitamin và VCDD dưới dạng đơn lẻ sẽ kinh tế hơn dạng phối hợp, nhưng phải biết chắc chắn là thiếu vitamin hay VCDD nào.

Và tác hại khi thừa...
Vấn đề thừa vitamin và VCDD thường do lạm dụng thuốc. Trẻ em dưới 1 tuổi dùng các sản phẩm thay thế sữa mẹ có bổ sung vitamin D thường xuyên với liều trên 400 UI một ngày có thể dẫn đến tăng mức canxi máu gây ra trạng thái kích thích, co giật, chậm phát triển trí tuệ, nặng hơn có thể gây suy thận và tử vong. Trẻ em dưới 4 tuổi dùng vitamin A thường xuyên với liều trên 5.000 UI một ngày có thể bị đau xương, ban đỏ, viêm da, viêm miệng. Phụ nữ có thai dùng kéo dài vitamin A với liều trên 8.000 UI một ngày có thể sinh con dị tật. Ngộ độc cấp vitamin A gặp khi dùng liều cao (1.500.000IU ở người lớn và khoảng 300.000 IU ở trẻ em dưới 1 tuổi) với triệu chứng: buồn nôn, nôn, viêm da tróc vảy, viêm môi, rối loạn tiêu hóa, phồng thóp ở trẻ em. Ngộ độc mạn vitamin A ở trẻ em gây ù tai, đau đầu, tăng áp lực nội sọ, đau xương, mệt lả, ban đỏ, viêm da tróc vảy, viêm miệng. Nếu thừa vitamin A kéo dài có thể gây teo dây thần kinh thị giác và mù. Thừa vitamin A kéo dài còn để lại hậu quả là ngừng phát triển đầu xương vĩnh viễn, chậm lớn. Thường xuyên dùng quá liều vitamin C có thể gây sỏi thận, giảm sức bền hồng cầu, rút ngắn thời gian đông máu. Dùng quá liều vitamin B6 có thể gây rối loạn thần kinh cảm giác. Thường xuyên dùng quá liều vitamin B12 có thể gây tăng sản tuyến giáp, tăng hoạt hóa tác dụng của hệ đông máu, tăng hoạt tính của prothrombin và tiểu cầu dẫn đến làm thay đổi thời gian đông máu. Cần chú ý: vitamin B12 là vitamin tan trong nước, nhưng lại có dự trữ lớn ở gan và dễ gặp thừa khi dùng liều cao kéo dài. Đặc biệt, chế phẩm vitamin B12 liều cao (10.000 mcg), chỉ dùng để giải độc cyanua, không được dùng với mục đích bồi dưỡng hay bổ sung vitamin; Hỗn hợp vitamin nhóm B (B1, B6, B12) với hàm lượng cao gấp hàng trăm, hàng ngàn lần nhu cầu sinh lý, dùng để giảm đau thần kinh chỉ là kinh nghiệm mà chưa có cơ sở khoa học đầy đủ. Tại Pháp, chế phẩm này đã bị cấm sử dụng từ năm 2000. Thừa vi chất cũng gây ra nhiều hậu quả: thừa iốt sẽ gây ức chế hoạt động tuyến giáp... Bên cạnh đó, đôi khi cũng gặp thừa vitamin và VCDD do ăn uống. Ví dụ, một số bộ tộc vùng Bắc Cực do ăn thường xuyên gan gấu trắng dẫn đến thừa vitamin A và nhiều trường hợp đã bị ngộ độc.

Để phòng tránh thừa vitamin và VCDD cần chú ý:
Cũng như các thuốc khác, khi dùng vitamin và VCDD cần tuân thủ về liều lượng, không nên nghĩ rằng vitamin và VCDD là thuốc bổ thì không có hại. Người sử dụng cần thận trọng với các chế phẩm có hàm lượng trên 5 lần liều cho phép theo nhu cầu hằng ngày. Các chế phẩm vitamin và VCDD đơn lẻ thường có hàm lượng rất cao, như vitamin B12 loại 5.000 - 10.000mcg (cao gấp 800-1.600 lần nhu cầu hằng ngày), vitamin C 1000mg, nguyên tố kẽm 50-100 mg (cao gấp 330-660 lần nhu cầu hằng ngày)... Khi sử dụng cần tham khảo ý kiến của thầy thuốc. Sử dụng vitamin và VCDD dưới dạng phối hợp cần phải phân biệt các công thức cho trẻ em dưới 1 tuổi, dưới 4 tuổi và cho người lớn. Trong nuôi dưỡng nhân tạo hoàn toàn ngoài đường tiêu hóa, việc bổ sung vitamin và VCDD là bắt buộc để duy trì các chuyển hóa, nhưng liều lượng đưa vào phải tính toán phù hợp với tình trạng bệnh lý. Sử dụng thuốc bằng đường uống là ưu tiên trong mọi trường hợp vì tránh được nguy cơ thừa nhờ quá trình tự điều chỉnh khi hấp thu.
Người sử dụng cũng cần lưu ý, các chế phẩm bổ sung vitamin và VCDD không thể thay thế hoàn toàn nguồn vitamin và VCDD tự nhiên được cung cấp từ thực phẩm. Các loại vitamin và VCDD tự nhiên thường dễ được cơ thể hấp thu, chuyển hóa và sử dụng tốt hơn. Việc chọn, bảo quản và chế biến thực phẩm đúng cách cùng với một chế độ ăn uống cân đối, phù hợp là nguồn bổ sung vitamin và VCDD an toàn, hiệu quả và kinh tế nhất.

TS. Trần Nhân Thắng (Bệnh viện Bạch Mai)

Số lượt đọc:  140  -  Cập nhật lần cuối:  05/05/2009 10:51:53 PM
Tìm kiếm
Quảng cáo