tieuduong.vn
Đang tải dữ liệu...
 Trang chủGiới thiệuGiới thiệu sáchSản phẩmHỏi đápBài đọc nhiều nhấtLiên hệ 
Bài liên kết
Trưng cầu ý kiến

Bạn đang khám bệnh tiểu đường ở đâu?

 

Đại cương về ĐTĐ

Tiểu đường- căn bệnh của thế kỷ 21

   
10:11' PM - Thứ năm, 20/12/2007

Bệnh tiểu đường trong thời đại hiện nay là một trong những căn bệnh phổ biến nhất. Ở một số nước, số người mắc căn bệnh này chiếm tỉ lệ tới 10% dân và số người mắc bệnh ngày một tăng cao. Phần lớn bệnh nhân mắc chứng tiểu đường type 2 và tỉ lệ người bệnh tăng cao liên quan trực tiếp với cách sống của cuộc sống hiện đại ngày nay.

Vào khoảng giữa những năm 80 của thế kỷ trước, tổng số người mắc bệnh tiểu đường trên thế giới vào khoảng 30 triệu. Ngày nay con số đó đã lên tới 246 triệu và theo dự đoán tới năm 2025 số người mắc bệnh sẽ lên tới 380 triệu. Căn bệnh này làm ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế thế giới. Ước tính, mỗi năm trên thế giới người ta phải bỏ ra quãng 215 đến 375 tỷ đô la để chữa căn bệnh này.

Nguyên nhân chính dẫn tới sự bùng nổ của căn bệnh này là do cách sống thời đại ngày nay: đó là cuộc sống ít hoạt động theo phong cách công sở và chế độ ăn uống không phù hợp. Một điều có vẻ nghịch lý là số người bệnh tăng cao cũng là do khả năng chữa bệnh ngày một tốt của ngành y tế: nhờ có khả năng y tế tốt mà tuổi thọ trung bình ngày một cao và theo đó số người mắc bệnh tiểu đường type 2 khi về già ngày một lớn.

Có thể nói, bệnh tiểu đường xuất hiện và tồn tại gắn liền với lịch sử phát triển của nhân loại. Chỉ có sự khác biệt là ngày nay căn bệnh này không nguy hiểm chết người như trước nữa. Tên gọi chuyên môn của căn bệnh này là Diabetes mellitus, theo tiếng Hy lạp đó là từ chỉ mật ong. Vào thế kỷ thứ hai sau Công nguyên, bác sỹ Aretaios từ Kappadokie đã miểu tả nước tiểu của người bệnh có vị ngọt như mật ong. Những người mắc bệnh không những có lượng đường trong máu cao, mà cả trong nước tiểu nữa. Cho tới tận đầu thế kỷ 20, các bác sỹ vẫn hoàn toàn bó tay với căn bệnh này.

Ngày nay, các bác sỹ đã biết được nguyên nhân gây bệnh cũng như quá trình phát triển của bệnh nên khả năng chữa trị cũng tăng cao. Có 2 nguyên nhân gây nên tăng đường máu và theo đó người ta chia bệnh tiểu đường ra làm 2 loại chính: tiểu đường type 1 và tiểu đường type 2.

Trong trường hợp thứ nhất, tuyến tụy của bệnh nhân hầu như hoặc không có khả năng sản sinh ra insulin- một loại hóc môn nhằm giúp chuyển hóa đường trong máu thành năng lượng trong các tế bào. Nguyên nhân là do hệ miễn dịch tự hủy hoại các tế bào bêta trong tuyến tụy có nhiệm vụ sản sinh ra insulin.

Với những người mắc bệnh tiểu đường type 2, lượng insulin được sản sinh ra ban đầu hoàn toàn bình thường, nhưng các tế bào đã không hoặc kém nhậy cảm với sự có mặt của insulin. Đó là hiện tượng nhờn insulin (kháng insulin). Lượng đường trong máu do không được chuyển hóa thành năng lượng nên giữ ở mức cao, cơ thể bệnh nhân phản ứng bằng cách tăng sản xuất insulin lên, gây nên quá tải cho tuyến tụy và lượng insulin được tiết ra dần dần giảm.

Đái tháo đường type 2 có nguyên nhân tiềm ẩn trong cấu tạo gien, nó làm cho bệnh phát triển nhanh. Nếu những người mang trong mình gien tạo mầm mống cho bệnh tiểu đường sớm biết được điều đó và có biện pháp phòng ngừa bằng cách sống và ăn uống tốt thì bệnh không nhất thiết xuất hiện và phát triển. Bệnh tiểu đường trong trường hợp này sẽ giữ ở dạng tiềm ẩn. Trong trường hợp ngược lại, với cách sống không khoa học, căn bệnh sẽ phát triển rất nhanh.

Một thí dụ điển hình là số phận của những người thuộc bộ tộc da đỏ Pima. Các bác sỹ phát hiện ra rằng ở những người da đỏ này có gien tiềm ẩn bệnh tiểu đường type 2. Hiện nay những người Pima này sống ở hai vùng khác biệt. Nhóm phía nam sống ở Mexicô, họ vẫn giữ nhiều tập tục sống cổ xưa. Họ phải hoạt động rất nhiều để thu hái được lượng thức ăn hiếm hoi trên sa mạc. Họ sống bằng nghề nông và đánh cá rất vất vả. Nhóm phía bắc sống ở Mỹ, thuộc bang Arizona. Nhóm này sống đúng theo phong cách Mỹ: họ đi làm bằng ô tô, mua đồ trong siêu thị, hoạt động ít, ăn uống quá đầy đủ. Khi nhìn vào tình trạng sức khỏe của hai nhóm bộ tộc này mới thấy được phong cách sống ảnh hưởng tới sức khỏe con người lớn như thế nào. Trong khi những người thuộc nhóm phía nam có vóc dáng nhỏ nhắn, khỏe mạnh, những người thuộc nhóm phía bắc giữ kỷ lục thế giới về béo phì và bệnh tiểu đường. Những người nặng trên 200 kg trong nhóm này là rất ‘bình thường, tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường trong những người trưởng thành đạt trên 50 %, tỉ lệ này cho người trên 60 tuổi là 80%.

Trong cơ thể những người da đỏ này có loại gien làm cho các tế bào kém nhậy cảm với insulin (hiện tượng nhờn nhẹ với insulin) mà hậu quả của nó là các tế bào chuyển hóa lượng đường rất ít thành năng lượng. Trong thời kỳ thiếu thức ăn, khả năng đó là ưu điểm: nó làm cho cơ thể phải thích nghi với một lượng năng lượng nhỏ và không không chuyển hóa những tế bào cơ thành năng lượng để hoạt động.

Trong thời kỳ thừa thức ăn, cơ thể của những người này không đủ khả năng chuyển hóa hết lượng đường được hấp thụ qua thức ăn thành năng lượng, dẫn tới hiện tượng siêu đường, tức đường máu cao.

Với những người bình thường, lượng đường trong máu lúc sáng sớm, chưa ăn là từ 60 đến 90 mg/dl (3,4-5,0mmol/l). Sau khi ăn tăng lên trên 140 mg/dl (7,8mmol/l). Với người bị bệnh tiểu đường, lượng đường trong máu lúc sáng chưa ăn là 126mg/dl (7,0mmo/l), sau khi ăn là 200mg/dl (11,1mmol/l). Khi lượng đường trong máu đạt trên 180 mg/dl (>10mmol/l) thì lượng đường thừa một phần sẽ thải qua đường nước tiểu.

Bệnh tiểu đường type 2 thường xuất hiện ở những người trên 50 tuổi. Trong giai đoạn này, cơ thể của một số người đã sản sinh ra một lượng insulin ít đi hoặc các tế bào đã kém nhậy cảm với nó. Vai trò của insulin trong quá trình chuyển hóa đường thành năng lượng là không thể thay thế. Khi gặp tế bào, hóc môn này bám vào màng tế bào, gây nên một loạt phản ứng phức tạp, kết quả là màng tế bào mở ra cho phân tử đường vào trong nhân của mình. Đối với tế bào, đường là một nguồn năng lượng rất quan trọng.

Insulin được sinh ra từ hoạt động của tế bào bêta thuộc tuyến tụy. Các tế bào này được tập trung trên các vùng được gọi là các đảo Langerhans. Tín hiệu cho các tế bào này để sản sinh ra inzulin là sự tăng cao của đường máu. Đường được thấm vào máu qua thành ruột non. Độ đường máu đạt cao nhất sau khi ăn một giờ. Sau đó 2 giờ thì lượng đường trong máu dần dần trở về trạng thái ban đầu. Khi cơ thể hoạt động nhiều, đôi khi lượng đường trong thức ăn không đủ cung cấp cho các tế bào, lúc này cơ thể phải dùng đến năng lượng dự trữ. Trong trường hợp này, tuyến tụy sẽ kích thích các tế bào alfa, cũng nằm trên các đảo Langerhans, các tế bào này sẽ sản sinh ra glucagon, chất này kích thích gan chuyển hóa dự trữ mỡ trong gan thành đường. Lượng đường này được truyền vào máu để cân bằng lượng đường thiếu hụt cho các tế bào. Lượng đường máu cũng được tăng lên do các hóc- môn stress như adrenalin, noradrenalin và cortizol nhưng chỉ duy nhất có insulin mới giúp cho tế bào chuyển hóa đường thành năng lượng.

Nếu lượng đường trong máu giữ ở mức độ cao trong một thời gian dài sẽ dẫn đến hư hại cho mạch máu và dây thần kinh. Bệnh nhân không được chữa trị có thể bị mù, suy thận, các bệnh mạch máu, viêm loét nặng dẫn đến phải cắt bỏ chân, tay. Bệnh tiểu đường sẽ nguy hiểm hơn rất nhiều đối với những người béo phì, huyết áp cao và những người có lượng mỡ máu cao. Một nửa số người bị nhồi máu cơ tim hoặc tai biến mạch máu não là những bệnh nhân tiểu đường. 75% những người mắc bệnh tiểu đường bị chết do không đủ lượng máu lưu thông ở não và tim.

Những người mắc bệnh tiểu đường type 2 thường một thời gian dài không biết gì về căn bệnh của mình vì thời gian đầu, bệnh không có biểu hiện gì đặc biệt. Trong thời gian này, trong cơ thể bệnh nhân đã sảy ra hàng loạt những thay đổi mang tính đặc trưng cho căn bệnh này. Khi bệnh nhân tìm đến bác sỹ thì 20% đến 30% trong số họ đã bị hư hại mạch máu và dây thần kinh nặng. Chính vì thế các chuyên gia ngày nay chú trọng vào việc phòng ngừa và tuyên truyền về bệnh cho đại công chúng.

Hiện nay các nhà khoa học chú trọng tìm hiểu mối liên quan giữa bệnh tiểu đường và bệnh béo phì. Những kết quả mới nhất cho thấy mối liên quan trực tiếp giữa mỡ và quá trình nhờn insulin đối với những người có một số gien nhất định. Hiện thời người ta đã tìm thấy quãng 10 loại gien mà một số sắp xếp nhất định của các gien này tạo nên nguy cơ mắc bệnh tiểu đường gia tăng. Lượng gien này trong thời gian nghiên cứu sắp tới có thể tăng gấp đôi. Những gien nguy hiểm này các nhà khoa học đã tìm thấy không những ở những người thuộc bộ tộc Pima như đã nói ở trên, mà còn ở hàng loạt dân tộc ở châu Âu.

Bệnh đái tháo đường ngày nay không còn là căn bệnh nguy hiểm chết người như trước nữa mà nó thuộc loại bệnh có thể kiểm soát được. Khi bệnh nhân được kiểm tra và chữa trị thường xuyên bằng cách giảm thiểu nồng độ đường trong máu, chữa trị huyết áp cao, chữa độ máu đông cao thì bệnh không còn nguy hiểm. Nếu được chữa trị tốt và các bệnh nhân chịu thay đổi chế độ ăn uống, hoạt động thích hợp thì họ có cơ hội sống thọ như những người khỏe mạnh bình thường.

Năm 1921 là cái mốc quan trọng nhất trong lịch sử chữa bệnh đái tháo đường. Đó là lần đầu tiên các nhà khoa học tách được insulin từ tuyến tụy động vật. Một năm sau đó, các bác sỹ đã tiêm insulin cho một bệnh nhân 14 tuổi, lúc đó đã gần như bất tỉnh. Lần đầu tiên các bác sỹ bằng phương pháp này đã làm giảm được nồng độ đường huyết về gần tới mức độ bình thường và ngăn chặn được quá trình phát triển bệnh mà trước đó thường dẫn đến cái chết không sớm thì muộn. Năm 1923 phát kiến này đã được tặng giải Nobel về y học.

Từ thời gian đó, việc tiêm insulin là liệu pháp cơ bản cho chữa trị bệnh đái tháo đường. Đối với những người mắc chứng tiểu đường type 1 thì đó là phương pháp không thể thiếu. Họ sẽ phải tiêm insulin thường xuyên trong cả cuộc đời vì cơ thể họ không có khả năng sản sinh ra hóc- môn đó. Tạm thời việc uống insulin dạng viên là không thể được vì insulin trong môi trường dạ dầy sẽ bị phân hủy. Các nhà khoa học đang nghiên cứu khả năng bọc insulin trong một vỏ bọc thích hợp để viên thuốc có thể qua được dạ dầy và giải phóng ra trong ruột non và ngấm vào máu. Thời gian gần đây đã tồn tại insulin dưới dạng bột, nó được đưa vào máu bằng cách hít vào qua đường phổi. Qua mấy năm thử nghiệm người ta phát hiện được rằng dạng thuốc bột này có công hiệu rất cao.

Phương pháp chữa bệnh tiểu đường type 2 phụ thuộc vào tình trạng của bệnh nhân và bao giờ cũng gắn liền với việc thay đổi cách ăn uống cho thích hợp, tăng cường hoạt động và giảm béo phì. Chỉ có các bệnh nhân tiểu đường type 2 mới có thể dùng thuốc uống với những chất đặc hiệu nhằm giảm lượng đường huyết, có thể dùng riêng thuốc viên hoặc kết hợp với phương pháp tiêm insulin.

Những thuốc mới hứa hẹn sẽ điều khiển được các quá trình giải phóng đường và insulin rất phức tạp mà không để lại những tác dụng phụ như ngày nay. Tạm thời chưa tồn tại thuốc chữa hoàn toàn được căn bệnh này. Các nhà khoa học đang tìm nhiều cách để chữa dứt điểm căn bệnh thế kỷ này, một trong các hướng có triển vọng là cách cấy ghép các đảo Langerhans, liệu pháp gen hoặc sử dụng các tế bào gốc.

Thế Phương biên dịch từ Cộng hòa Séc, 12/2007.

Số lượt đọc:  6567  -  Cập nhật lần cuối:  19/05/2009 10:11:44 PM
Tìm kiếm
Quảng cáo